آکادمی سخنوران

بیان موثر- معانی

 معانی

همانطور که گفته شد علم معانی بررسی جملات از حیث معانی و کاربردهای ثانوی است به مقتضای حال مخاطب. هر چند با دستور و آئین نگارش پیوند دارد اما نه این است و نه آن زیرا ناظر بر مسائل هنری است. دستور، بیشتر بحث تشخیص و بایدهاست اما معانی بیشتر بحث کاربردهای هنری و مؤثرتر و شایسته‌ترهاست. در این علم بحث ناظر بر معناست و می‌توان از لحاظ معنوی مسائل دستوری را بررسی کرد. لذا در ذیل به معانی ثانویه هر یک از جملات خبری و پرسشی و امری و عاطفی با ذکر مثال می‌پردازیم.

1-1:معانی ثانویه جملات خبری

قصد اولیه و اصلی از ایراد جملات خبری اخبار است و منتقل کردن پیامی به مخاطب اما از جملات خبری برای اغراض دیگر هم استفاده می‌شود که اخبار را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و این معانی ثانوی به مقتضی حال و مقام بستگی دارد مانند:

—مقصود گوینده اظهار تأثر و اندوه است.

مثلاً : امروز هم گذشت!

—مقصود توبیخ و ملامت است.

مثلاً : به کودکی که نمره خوبی نگرفته از احوال دوست او خبر دهیم: پرویز بیست گرفت!

— مقصود بشارت و اظهار انبساط است.

(مژده ای دل) که مسیحا نفسی می‌آید.

— مقصود تشویق کردن و امید دادن است.

(نومید هم مباش که) مستان روزگار ناگه ز یک ترانه به منزل رسیده‌اند.

— مقصود هشدار است.

مثلاً خطاب به کسی که تا دیروقت خواب است می‌گوییم : ظهر شد!

— برای اظهار آسودگی و بیان اختتام کار.

روز هجران و شب فرقت یار آخر شد.

—برای مفاخره.

مثل قول پیامبر که فرمود : من از قریشم!

—برای تحقیر دیگران.

من یک سرلشگرم (نه ستوان!)

— برای استرحام.

بیش احتمال سنگ جفا خوردنم نماند.

1-2: اقسام خبر بنا به حال مخاطب

یا مخاطب خود از مضمون جمله آگاه است. در این صورت گوینده افاده لازم خبر است نه خود خبر. در سه حالت دیگر مخاطب خالی‌الذهن است اما:

 نسبت به مضمون خبر حالت انکار ندارد. در این صورت احتیاج به تاکید نیست. مثلاً به کسی که تازه از سفر آمده می‌گوئیم: دیروز هوای اینجا گرم بود. یا ممکن است سخن موکد هم بشود مثلاً:

گونه‌ی تاکید در اخبار عادی است که باعث تازه کردن و مهم جلوه دادن خبرست.

 نسبت به مضمون خبر حالت شک و تردید دارد و از این رو ممکن است که گوینده سوال کند. این گونه خبر طلبی است. در خبر طلبی هم می‌توان خبر را به صورت موکد بیان کرد و هم غیر موکد مثلاً: به کسی که در مورد آمدن استاد به دانشکده مردد است می‌گوئیم : استاد آمده است، حتماً آمده.

 نسبت به مضمون خبر منکر است و در این صورت خبر حتماً باید موکد باشد و به آن خبر انکاری می‌گویند:

1-3: قصر و حصر

یکی از بحث‌های مربوط به جمله خبری در کتب معانی بحث قصر و حصر است یعنی منحصر کردن مسندالیه در حکمی که بر تاکید و اغراق و تخییل کلام می‌افزاید. مقاصد کاربرد قصر به شرح زیر است:

مبالغه : مثلا: شاعر فقط فردوسی است.

ترغیب و تشویق: مثلاً : فقط درس! فقط کار! تنها راه راست!

تحقیر غیر مستقیم: دانشجو فقط فلانی است (در جمع کلاس)

طنز و مسخره : ماشین فقط ژیان!

جلب توجه و تأکید و برجسته ساختن: در سر من چیزی نیست بجز چرخش ذرات غلیظ سرخ.

1-4: جملات پرسشی

برخی از مقاصد مجازی جمله پرسشی

—اخبار به طریقه غیر مستقیم و مؤدبانه

آیا نمی‌شود این شعر را این طور هم معنی کرد؟ (یعنی می‌شود و به نظر من این طور درست است).

— امر به طریق غیر مستقیم و مؤدبانه:

آیا بهتر نیست برویم؟ (یعنی برویم)

—تشویق:

— نهی:

—توبیخ و ملامت:

— استفهام تقریری:

الست بربکم؟

—بیان کثرت:

چقدر بگویم؟ چقدر بروم؟

—اظهار یأس:

نگفتم که نمی‌آید؟

—اظهار امیدواری:

آیا روزی دوباره راه خواهم افتاد؟

—تقاضا و کسب اجازه:

می‌توانم بردارم؟

—شمول حکم:

کیست که طعم مرگ را نچشد؟

—اغراق:

چه کسی است که موافق نباشد؟

—تنبه و عبرت:

—برای تاکید وتقریر خبر و جلب توجه:

می‌دانید چنگیز که بود؟ چنگیز خونخواری بود که...

—بیان تردید:

آیا خوب خواهم شد؟ آیا دوباره باغچه‌ها را بنفشه خواهم کاشت؟

— اظهار بیتابی:

پس چرا نمی‌آید؟

—اظهار ندامت:

میان پنجره و دیدن همیشه فاصله‌ای هست چرا نگاه نکردم؟

—به جهت استیناس:

یعنی انس گرفتن به مخاطب و سرصحبت را بازکردن

آیا هوا خوب نیست؟

—تهدید:

بروم بگویم؟ (خطاب به کسی که کار زشتی انجام داده)

غرض از بکار بردن جمله پرسشی به جای اخباری و امری وعاطفی تأثیر بیشتر کلام است و از سوی دیگر یکی از مختصات آثار خلاقانه ابهام است در هر نطقی عاطفی و روحی و فلسفی. ایجاد سوال در این راستا صورت می‌گیرد که :

اولاً : خود گوینده نسبت به ماهیت اصلی موضوع و مسأله علم و اطلاع کافی ندارد و ثانیاً: جملات پرسشی توجه مخاطب را به ماهیت موضوع جلب می‌دارد و از سوی گوینده به تفکر و تعمق دعوت می‌شود. طرح مسائل مبهم و قابل تأمل با بیانی پرسشی به بلیغ‌تر شدن جملات یاری می‌رساند. مثلاً:

ـ « آیا روزی به اسرار این اتفاقات ماورای طبیعی این انعکاس سایه روح که در حالت اغماء و برزخ بین خواب و بیداری جلوه می‌کند کسی پی خواهد برد؟»

مدرس سخنرانی

 

  •  

مدرس غلبه بر اضطراب و کمرویی

 

  •  

مدرس اصول و فنون مذاکرات

 

  •  

مدرس سخنرانی در اجتماعات

 

  •  

مدرس فن بیان

 

  •  

مدرس سخنوری

 

  •  

مدرس زبان بدن

 

  •  

مدرس بازاریابی و فروش

 

  •  

آموزش سخنرانی و فن بیان

 

  •  

آموزش سخنوری

 

  •  

مدرس سخنوری و فن بیان

 

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت نزد موسسه سخنوران محفوظ می باشد .